Szkody górnicze to poważny problem dla właścicieli nieruchomości w pobliżu zakładów górniczych, obejmujący uszkodzenia budynków, gruntów, a nawet plonów. W Polsce, kwestie odpowiedzialności za szkody górnicze reguluje prawo geologiczne i górnicze. W Kompensata Sp. z o.o. w Rudzie Śląskiej, Jastrzębiu Zdroju, Bytomiu, Rydułtowach, Imielinie, Bieruniu czy Radlinie wyjaśniamy, czym są szkody górnicze, jakie warunki muszą być spełnione do dochodzenia odszkodowania, a także kto ponosi odpowiedzialność za ich naprawienie.
Dla wielu mieszkańców Śląska, szkody górnicze są niestety częścią codzienności. Mogą one dotknąć Twojej nieruchomości, gruntów czy upraw rolnych, generując często znaczne koszty. Zrozumienie, czym dokładnie są szkody górnicze w świetle prawa, jakie warunki muszą być spełnione, aby móc ubiegać się o rekompensatę, oraz kto ponosi za nie odpowiedzialność, jest kluczowe w procesie dochodzenia odszkodowania. W Kompensata Sp. z o.o. w Rudzie Śląskiej, Jastrzębiu Zdroju, Bytomiu, Rydułtowach, Imielinie, Bieruniu czy Radlinie, specjalizującej się w prawie górniczym, przybliżamy te zagadnienia, abyś mógł świadomie walczyć o swoje prawa.
Szkody górnicze – rodzaje
Szkoda w przedmiocie prawa własności spowodowana ruchem zakładu górniczego nazywana bywa w praktyce szkodą górniczą. Tymczasem pojęcie „szkody górniczej” nie występuje w ustawie, jest pojęciem potocznym. Do szkód górniczych zaliczamy:
- szkody na budynkach oraz ich częściach, w tym na dodatkowych zabudowaniach, jak garaże, płoty, budynki gospodarcze itd., w postaci pękania i zarysowania ścian, pęknięcia ścian, zawalenia budynków, osiadanie fundamentów, osiadanie budynku, zaniku wody w studniach, uszkodzenia stropów, deformacji stolarki okiennej,
- szkody na gruntach (np. zapadnięcie gruntu),
- szkody na plonach uprawnych (zniszczenie plonów rolnych).
Takie zniszczenia powstałe wskutek ruchu zakładu górniczego mogą dotyczyć również obiektów budowlanych i obejmować powstałe szkody górnicze ujawniające się zarówno od razu, jak i po wielu latach.
Ustawie prawo geologiczne i górnicze podlegają wszelkie szkody w prawach majątkowych spowodowane ruchem zakładu górniczego lub kopalni prowadzonym zgodnie z przepisami prawa, czyli szkody powstałe w wyniku działalności górniczej oraz eksploatacji górniczej. Oznacza to, że aby mówić o odpowiedzialności za szkodę, koniecznym jest spełnienie trzech warunków:
- zaistnienie szkody rozumianej jako wszelki uszczerbek „w dobrach lub interesach prawnie chronionych, których poszkodowany doznał wbrew swojej woli”,
- prowadzenie ruchu zakładu górniczego zgodnie z ustawą,
- związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy szkodą a ruchem kopalni.
Kto jest odpowiedzialny za dochodzenie odszkodowania za szkody górnicze?
Zgodnie z art. 146 ustawy prawo geologiczne i górnicze, odpowiedzialność za szkodę ponosi przedsiębiorca prowadzący ruch zakładu górniczego, wskutek którego wystąpiła szkoda. Odpowiedzialność ta ma kluczowe znaczenie dla osób poszkodowanych, ponieważ ma charakter obiektywny i dla dochodzenia odszkodowania wystarczy wykazać związek szkody z ruchem zakładu, a nie winę przedsiębiorcy. Powyższy przepis stosuje się także do innych podmiotów prowadzących działalność regulowaną ustawą, nawet jeżeli nie stosuje się do nich przepisów dotyczących ruchu zakładu górniczego.
Jeżeli nie można ustalić, kto wyrządził szkodę górniczą, odpowiada za nią przedsiębiorca, który w dniu ujawnienia się szkody ma prawo prowadzić w obszarze górniczym, w granicach którego wystąpiła szkoda, działalność regulowaną ustawą.
Pierwszym krokiem jest zgłoszenie szkody i złożenie na piśmie wniosku o naprawienie szkody bezpośrednio do kopalni lub do podmiotu prowadzącego działalność górniczą na danym terenie. Takie zgłoszenie powinno zawierać rodzaj uszkodzeń, datę ich zauważenia lub powstania, lokalizację nieruchomości, zdjęcia, filmy oraz preferowany sposób naprawę szkody.
Jeżeli nie istnieje przedsiębiorca odpowiedzialny za szkodę ani jego następca prawny, za szkodę odpowiada Skarb Państwa reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego na zasadach określonych niniejszym działem; w takiej sytuacji dochodzenie roszczeń oraz roszczeń odszkodowawczych wymaga skierowania zgłoszenia i roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa.
Powyższy przepis określany jest jako domniemanie odpowiedzialności kopalni. W procesie sądowym ułatwia on uzyskanie odszkodowania za szkody górnicze i należnego odszkodowania poszkodowanemu. Ciężar dowodu, iż szkoda powstała nie na skutek działalności konkretnego zakładu górniczego, tylko tkwi gdzie indziej (np. w wadach budowlanych nieruchomości), obciąża przedsiębiorstwo górnicze. W razie odmowy wypłaty odszkodowania, odmowy naprawy albo braku porozumienia możliwe jest skierowanie sprawy do sądu cywilnego, a wtedy postępowanie sądowe może pomóc uzyskać odszkodowanie. Co to oznacza dla właściciela nieruchomości? To kopalnia lub zakład górniczy musi udowodnić, że szkoda górnicza, której doznał poszkodowany, np. naruszenie fundamentów, nie ma związku z prowadzoną przez nie działalnością.
Podsumowanie: odpowiedzialność za szkody
Szkody górnicze to szeroki zakres uszczerbków majątkowych, za które odpowiedzialność ponosi przedsiębiorca górniczy lub w określonych przypadkach Skarb Państwa; naprawę szkód górniczych można zrealizować przez przywrócenie stanu poprzedniego albo przez odszkodowanie pieniężne w formie świadczenia pieniężnego odpowiadającego kosztom naprawy, a poszkodowany ma prawo wyboru sposobu naprawienia szkody. Kluczowe jest udowodnienie związku przyczynowo-skutkowego, jednakże w przypadku odpowiedzialności kopalni to na niej spoczywa ciężar obalenia domniemania jej winy. Przed skierowaniem sprawy do sądu konieczne jest przeprowadzenie postępowania ugodowego. Po wyczerpaniu postępowania ugodowego, a także gdy przedsiębiorca odmówi zawarcia ugody, możliwe jest wszczęcie postępowania sądowego bez zawarcia ugody. Osoby dochodzące odszkodowanie za szkody są zwolnione z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Co do zasady, zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze oraz pomocniczo przepisami kodeksu cywilnego, roszczenia przedawniają się po 5 latach od dnia dowiedzenia się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, czyli od momentu dowiedzenia się o wyrządzeniu szkody; dla szkód sprzed 2012 r. zastosowanie mogą mieć wcześniejsze zasady z znowelizowanej ustawy prawo geologiczne i znowelizowanej ustawy, przewidujące 3-letni termin od dowiedzenia się o szkodzie. Zrozumienie tych zasad jest pierwszym krokiem do skutecznego dochodzenia odszkodowania. Wysokość roszczenia ustala się według cen z chwili ustalania odszkodowania oraz z uwzględnieniem kosztów naprawy i kosztów sądowych.
