Pęknięcie na ścianie, wypaczone drzwi, zarysowany fundament. Jeśli mieszkasz na terenie górniczym, prawdopodobnie już wiesz, skąd się to bierze — i pewnie zastanawiasz się, czy w ogóle da się coś z tym zrobić.

Da się. Szkodę górniczą zgłasza się wnioskiem do przedsiębiorcy górniczego, czyli firmy prowadzącej kopalnię, której działalność wywołała uszkodzenia. Ale samo powiadomienie o problemie to za mało. O powodzeniu sprawy decyduje to, co dołączysz do zgłoszenia: dowód własności, zdjęcia, wycena naprawy i opis uszkodzeń. Poniżej wyjaśniamy, z czego składa się takie zgłoszenie i które elementy warto powierzyć specjaliście.

Czy mogę zażądać, żeby kopalnia przestała wydobywać pod moim domem?

Nie. Właściciel nieruchomości nie może domagać się zaprzestania działalności zakładu górniczego prowadzonej zgodnie z prawem.

To brzmi niesprawiedliwie, ale ma drugą stronę: skoro musisz znosić skutki wydobycia, masz w zamian prawo domagać się naprawienia szkody, którą to wydobycie wyrządziło. Prawo nie stawia Cię więc w pozycji petenta proszącego o łaskę. Stawia Cię w pozycji osoby, która dochodzi należnego roszczenia.

Od czego zacząć zgłoszenia szkody górniczej?

Formalnie procedura zaczyna się w chwili złożenia wniosku do przedsiębiorcy prowadzącego zakład górniczy. Praktycznie — zaczyna się wcześniej, przy Twoim domu, z telefonem w ręku.

Kolejność ma znaczenie:

Zauważasz uszkodzenie i od razu je fotografujesz — np. popękane ściany, pęknięcia ścian albo osiadanie fundamentów.
Zbierasz dowód własności nieruchomości.
Ustalasz wartość naprawy.
Opisujesz szkodę: co, gdzie, kiedy się pojawiło i jak się zmieniało, czy może dotyczyć budynków lub innych obiektów budowlanych, a także czy wystąpiły inne szkody, np. deformacje terenu.
Dopiero teraz składasz wniosek — z kompletem załączników.

Zgłoszenie wysłane „na szybko”, bez dokumentacji, zwykle nie przyspiesza sprawy. Zaczyna się wtedy wymiana pism o uzupełnienie braków, a szkoda w tym czasie może się powiększać.

Dlaczego to Ty musisz udowodnić szkodę, aby uzyskać odszkodowanie za szkody górnicze?

Bo tak stanowi prawo. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Mówiąc po ludzku: to Ty twierdzisz, że powstała szkoda i że wyrządziła ją kopalnia — więc to Ty musisz to wykazać. Przedsiębiorca górniczy nie ma obowiązku szukać dowodów za Ciebie ani przyjmować Twoich słów na wiarę.

I tu pojawia się rzecz, o której warto wiedzieć od razu: ciężar dowodu nie oznacza, że musisz radzić sobie sam. Dokumentacja ma kluczowe znaczenie dla dochodzenia roszczeń i tego, by później uzyskać odszkodowanie — im dokładniej pokazuje stan nieruchomości oraz skutki szkody, tym łatwiej wykazać jej rozmiar i rzeczywiste konsekwencje. Możesz powierzyć zebranie i ocenę dokumentacji osobom, które robią to zawodowo — a Twoim zadaniem pozostaje wtedy głównie opowiedzenie, co się dzieje z domem.

Co powinna zawierać dokumentacja szkody górniczej?

1. Dowód własności nieruchomości

To pierwszy dokument, o który zostaniesz poproszony. Potwierdza Twój interes prawny – czyli to, że możesz zgłaszać roszczenie dotyczące tej nieruchomości. Bez niego sprawa nie ruszy z miejsca, niezależnie od tego, jak dobrze udokumentujesz same pęknięcia.

2. Zdjęcia – robione regularnie, nie raz

Fotografia to najtańszy i najmocniejszy dowód, jaki masz.

Nie wystarczy jednak jedna seria zdjęć zrobiona w dniu zgłoszenia. Największą wartość mają zdjęcia gromadzone w czasie, bo pokazują coś, czego nie widać na pojedynczej fotografii: że rysa się poszerza, że próg się osuwa, że proces postępuje.

W praktyce:

fotografuj to samo miejsce co kilka tygodni, z tego samego ujęcia,
rób ujęcie ogólne (żeby było wiadomo, która to część budynku) i zbliżenie,
przyłóż do rysy miarkę albo monetę – daje skalę,
nie kasuj oryginałów z telefonu; zawierają datę wykonania.

3. Wycena kosztów naprawy

Zdjęcie pokazuje, że ściana pękła. Nie odpowiada jednak na pytanie, które przesądza o wysokości odszkodowania: ile realnie kosztuje przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego. Wycena może obejmować nie tylko koszty naprawy, ale też spadek wartości nieruchomości, bo szkody górnicze mogą wpływać na wartość domu lub działki na terenach zagrożonych.

Odpowiedzi udziela wycena — kosztorys firmy remontowo-budowlanej lub opinia rzeczoznawcy. To właśnie wokół niej toczy się większość sporów, bo to ona przekłada uszkodzenie na konkretną kwotę i pomaga ustalić wysokość odszkodowania.

Zanim zaakceptujesz jakąkolwiek propozycję rozliczenia, warto sprawdzić jedną rzecz: czy obejmuje pełny zakres prac — nie tylko zamalowanie pęknięcia, ale też przyczynę, prace towarzyszące i wykończenie. Gdy przywrócenie stanu poprzedniego jest niemożliwe lub nieopłacalne, w grę może wchodzić odszkodowanie pieniężne jako forma świadczenia pieniężnego. Osobie bez doświadczenia budowlanego trudno to ocenić na oko.

W Kompensacie oceniamy wyceny i kosztorysy w sprawach o szkody górnicze — także wtedy, gdy masz już jakąś propozycję na stole i chcesz wiedzieć, czy jest rzetelna. Zachęcamy, żeby zapytać, zanim podpiszesz cokolwiek.

4. Opis uszkodzeń – czyli o co zapyta ekspert

Ten element zwykle powstaje podczas wywiadu – rozmowy, w której nasz ekspert wypytuje o szczegóły i układa je w spójny opis szkody. Nie musisz przychodzić z gotowym dokumentem ani używać fachowego języka.

Podczas takiej rozmowy pytamy między innymi o to:

co dokładnie uległo uszkodzeniu (ściana szczytowa, komin, posadzka w garażu, fragment gruntu albo element infrastruktury),
jaki jest rozmiar uszkodzenia – długość i szerokość pęknięcia, powierzchnia,
kiedy je zauważyłeś – data albo choćby miesiąc,
jak się zmieniało w czasie,
jakie są konsekwencje: nieszczelne okno, zalane piwnice, drzwi, które się nie domykają,
czy pojawiły się skutki zmian poziomu wód gruntowych – na przykład leje depresji, zalewiska albo zniszczenia powstałe poza budynkiem.

Im więcej takich szczegółów pamiętasz, tym pełniejszy będzie opis. Opis może obejmować nie tylko sam budynek, ale też grunt, infrastrukturę i spadek wartości nieruchomości. Ale jeśli czegoś nie jesteś pewien — po prostu to powiedz. Ekspert wie, o co dopytać.

„Najważniejszy moment w takiej sprawie to ten, w którym ktoś ma przed sobą propozycję kwoty i zastanawia się, czy to dużo. Wtedy warto zadzwonić. Podpisu nie da się cofnąć, a rozmowa nic nie kosztuje.”

Mateusz Szkuta, prezes Kompensata Sp. z o.o.

Czego unikać przy zgłoszeniu

Naprawiania szkody przed jej udokumentowaniem. Zamalowana rysa przestaje istnieć jako dowód.
Zgłoszenia ogólnikowego w stylu „dom pęka od kopalni”. Im mniej konkretów, tym dłuższa korespondencja.
Czekania. Uszkodzenia rzadko się cofają, a roszczenia mają swoje terminy.
Wyrzucania dokumentów — pism, kopert, potwierdzeń nadania. Każde z nich buduje chronologię sprawy.

Co dzieje się po zgłoszeniu i jak przebiega proces wypłaty odszkodowania?

Postępowanie w sprawie szkód górniczych, zgodnie z prawo geologiczne i górnicze oraz prawo geologiczne, zaczyna się od etapu ugodowego, czyli postępowania ugodowego służącego próbie porozumienia z przedsiębiorcą górniczym bez udziału sądu i obejmującego także naprawę szkód górniczych. Przedsiębiorca ma 30 dni od złożenia wniosku o naprawę szkody górniczej na zawarcie ugody, chyba że poszkodowany wyznaczy dłuższy termin. Dopiero przy braku porozumienia i po wyczerpaniu postępowania ugodowego możliwe jest postępowanie sądowe.

Pamiętaj też o terminie: roszczenia o odszkodowanie za szkody górnicze przedawniają się po 5 latach od dnia dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej za jej naprawienie, czyli od momentu dowiedzenia się o tych okolicznościach. Po upływie tego czasu dochodzenie roszczeń staje się znacznie trudniejsze, a w przypadku szkód powstałych przed 2012 r. znaczenie mogą mieć wcześniejsze przepisy przewidujące 3-letni termin przedawnienia.

Podsumowanie

Prawidłowe zgłoszenie i rzetelna dokumentacja to fundament całej sprawy odszkodowawczej. Im pełniejszy komplet trafi do przedsiębiorcy górniczego, tym większa szansa, że szkoda zostanie naprawiona na etapie przedsądowym — szybciej, spokojniej i bez sali sądowej.

Nie musisz kompletować tego sam. Zacznij od najprostszej rzeczy, jaką możesz zrobić dzisiaj: zrób zdjęcia. A potem porozmawiaj z kimś, kto prowadzi takie sprawy na co dzień.

Najczęstsze pytania

Kto płaci za szkody górnicze? Odpowiada przedsiębiorca prowadzący ruch zakładu górniczego, którego działalność wyrządziła szkodę — czyli spółka będąca właścicielem kopalni, a nie gmina czy ubezpieczyciel. Za taką odpowiedzialność co do zasady odpowiada podmiot prowadzący działalność górniczą. Jeżeli nie istnieje przedsiębiorca odpowiedzialny albo brak jego następca prawny, wtedy odpowiedzialność przejmuje skarb państwa, reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego. Gdy nie można jednoznacznie ustalić, który zakład wyrządził szkodę, ponosi odpowiedzialność ten przedsiębiorca odpowiedzialny, który w dniu ujawnienia szkody miał prawo prowadzić eksploatację danym terenie.

Czy muszę udowodnić, że pęknięcia spowodowała kopalnia? Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar dowodu spoczywa na osobie, która wywodzi z danego faktu skutki prawne — czyli na poszkodowanym. Nie znaczy to jednak, że musisz zbierać dowody samodzielnie: możesz powierzyć to specjalistom. W postępowaniu sądowym kluczowe znaczenie mają dokumentacja, opinia biegłego sądowego i koszty opinii biegłego, a nie tylko deklaracje stron.

Nie jestem właścicielem, tylko wynajmuję dom. Czy mogę zgłosić szkodę? Prawo do zgłoszenia roszczenia nie przysługuje wyłącznie właścicielowi — krąg uprawnionych jest szerszy. Jeśli masz wątpliwości, czy w Twojej sytuacji możesz wystąpić z roszczeniem, sprawdzimy to bezpłatnie.

Ile trwa postępowanie w sprawie szkody górniczej? Trudno podać jedną liczbę. W praktyce bywa to od kilku miesięcy do kilku lat — wszystko zależy od złożoności sprawy, zakresu uszkodzeń i tego, czy uda się zawrzeć ugodę, czy sprawa trafi do sądu. Warto też pamiętać, że szkody mogą ujawniać się po latach od zakończenia eksploatacji, a jeśli brak następcy prawnego, za naprawienie szkody może odpowiadać także skarb państwa.

Czy mogę zgłosić szkodę bez wyceny? Wniosek złożysz, ale bez wyceny naprawy trudno rozmawiać o wysokości odszkodowania. To ona przekłada uszkodzenie na konkretną kwotę.

Nie wiesz, od czego zacząć?

Kompensata Sp. z o.o. z Rudy Śląskiej zajmuje się wyłącznie odszkodowaniami za szkody górnicze. Sprawdzimy Twoją sytuację, ocenimy dokumentację i powiemy, na czym stoisz.